Van beweging naar bezigheid

(fragment uit “Muziek en brein” door Ben van Cranenburgh)

We worden steeds ouder. En de vraag is of dat per se met gebreken gepaard moet gaan. Kunnen we gezond en fit ouder worden? Het antwoord is in principe ja. Natuurlijk zijn er uitzonderingen en je kunt pech hebben: ziekte en ongeluk kunnen immers ook zomaar toeslaan. Echter, statistisch gezien, blijkt een gezonde, actieve levensstijl belangrijk te zijn voor een goede oude dag.

Helaas maken wij het de natuur niet gemakkelijk: aan roken en alcohol wordt veel geld verdiend, we eten te veel en slecht voedsel, we vervoeren ons vooral bewegingsloos zittend, we misbruiken onze voeten voor pedalen en onze handen voor de computermuis of afstandsbediener. We lijken te zijn vergeten dat onze benen/voeten dienen om mee te lopen, en onze handen om te handelen. Patat-etend nietsdoen in een ligstoel aan een Spaans strand wordt in reclame gepresenteerd als het ultieme geluk. Wij hebben 11 afstandsbedieners waarmee we vanuit ons fauteuil de TV, radio, video, magnetron, centrale verwarming en garagedeur bedienen. Sportief? Jazeker, dat zijn we. We zitten immers met gymschoenen en een vlot jasje in een “sportieve” auto.

De laatste jaren worden we doodgegooid met de slogan “bewegen = gezond”. Dit heeft tot onzinnige uitwassen geleid: lopen en fietsen zonder vooruit te komen (loopband en hometrainer), fietstrappers onder je bureau, fitness-apparaten in bedrijven. Bij opgravingen in het jaar 3000 zullen weldenkende archeologen zich verbazen over de enorme parkeerplaatsen naast fitness-centra.

Bewegen = gezond. Natuurlijk. Maar daarna komen meteen de volgende vragen:

  • Hoe bewegen? Er is een enorm verschil tussen krachttraining (krachthonk), duurtraining (hardlopen) en vaardigheidstraining (muziekinstrumenten)
  • Bewegen met of zonder doel? Zomaar bewegen? Bewegen om gezond te worden? Bewegen om stroom op te wekken? Een bergtocht maken, een muziekinstrument bespelen?
  • Hoe integreren we meer bewegen in ons dagelijks bestaan? Hoe kunnen we (politiek en maatschappelijk) ongezond leven ontmoedigen en gezond leven aanmoedigen? Smallere snelwegen? Parkeertarieven? Car-pooling bonussen? Veiligere fietspaden? Electrofietsen? Oefenen met de dorps-fanfare?
  • Waarom is bewegen eigenlijk gezond? Heeft dat met spieractiviteit te maken? Met de conditie van hart en ademhaling? Of draait het allemaal om de hersenactiviteit die gevraagd wordt?

Bij het bespelen van een blaasinstrument worden door inzet van ademhaling, mond, tong, armbewegingen, horen, zien en voelen enorm veel hersengebieden geactiveerd, veel meer nog dan bij hardlopen. Een speculatieve, maar interessante hypothese is dat vooral de gevraagde hersenactiviteit en de voortdurende variatie daarvan, gezond houdt. Raichlen en Alexander (2017) benadrukken en onderbouwen dat vooral de combinatie van fysieke en cognitieve activiteit een gunstige invloed heeft op de hersenen. Fietsen in het spitsuur levert meer op dan fietsen op een hometrainer! Dit is een evolutionaire erfenis van het feit dat de mens bij de jacht en het voedsel vergaren steeds fysiek actief en tegelijkertijd zintuiglijk en cognitief alert moest zijn (prooi ontdekken en verschalken, de weg terugvinden en onthouden voor de volgende keer). Actief sporten en muziek maken zijn bij uitstek bezigheden waarbij motoriek, sensoriek en cognitie in combinatie een rol spelen. Is dit misschien de reden dat een actieve levensstijl Alzheimer “op afstand” kan houden?

Helaas doen wij allemaal dingen die nu net niét gezond zijn voor het brein. Ons brein staat in een voortdurende wisselwerking met onze lichaamsdelen. Dat heeft zijn wortels in miljoenen jaren evolutie. We liepen in de natuur om onze prooi te vinden, we werkten met onze handen om een hut te bouwen en het eten klaar te maken. We leven nu in een tijd van bewegingsarmoede. Bewegingsarmoede kan men beschouwen als een vorm van sensorische deprivatie (de-afferentatie). Door neuronen gevoeliger te maken (sensitisatie) probeert het brein het contact met de ledematen veilig te stellen. Daar hangt een prijskaartje aan: het maakt ons brein gevoeliger voor allerlei klachten zoals chronische pijn en RSI. Meer bewegen, sporten en muziek maken zou het zo noodzakelijke evenwicht kunnen herstellen.

Literatuur:
Cranenburgh, B. van: Muziek en brein. Over de kracht van muziek, Stichting ITON, Haarlem 2018.

Raichlen, D. en Alexander, G.: Adaptive capacity: an evolutionary neuroscience model linking exercise, cognition and brain health. TINS 40 (7), 2017. P. 408-21.

 

 

Meer neuroweetjes