Over dwanglachen en dwanghuilen (Eng. Pseudobulbar affect-PBA)

Wat is het PBA?
Het PBA is een neurologische conditie waarbij ongecontroleerd huilen en/of lachen voor enkele seconden tot minuten optreedt zonder bijpassende emotie. De persoon voelt zich dus niet verdrietig bij het huilen of vrolijk/blij bij het lachen. Het PBA kan voorkomen na verworven hersenletsel en is ook bekend bij progressieve aandoeningen als b.v. de ziekte van Parkinson, MS, dementie en ALS. Het blijkt dat het PBA na een CVA in de acute en subacute fase (<6 maanden) bij ongeveer 20% van de mensen in meer of mindere mate voorkomt en in de meer chronische fase (> 6 maanden) rond de 12%. Hierbij komt dwanghuilen meer voor dan dwanglachen. Het PBA is een vorm van ontremde motoriek van de emotie en geen emotionele ontremming. Bij emotionele ontremming is er wel sprake van een verhoogde emotionele beleving.

Herkenning en diagnostiek van het PBA
Om in de praktijk een onderscheid te maken tussen deze twee kun je het best vragen of de persoon in kwestie zich verdrietig of blij voelt tijdens het huilen of lachen. Bij dwanghuilen en lachen is dit dus niet het geval. Wanneer men door b.v. een afasie problemen heeft een vraag te begrijpen of hierop een antwoord te formuleren kan er ook gekeken worden naar het klinisch beeld: dwanghuilen en lachen ontstaan vaak door een (zeer) geringe aanleiding en uiten zich anders dan voorheen. Dit is eventueel ook vast te stellen met een heteroanamnese. Ook kan het plotseling stoppen van het huilen of lachen duiden op dwang.
Dwanghuilen en/of lachen kan leiden tot problemen in de communicatie, in sociale interacties en tot het uit de weg gaan van situaties die hiertoe kunnen leiden. Hierdoor kan iemand sociaal afgezonderd raken of gezien worden als iemand met verlies aan initiatief. Wanneer het dwanghuilen en/of lachen tijdens eten of drinken optreed kan er gevaar zijn voor verslikken.

Wat kun je doen bij het PBA?
Wanneer het PBA is vastgesteld is het belangrijk uitleg te geven aan alle betrokkenen. Het ligt namelijk voor de hand om iemand die huilt te troosten of bij lachen mee te lachen maar hiermee wordt het gedrag juist versterkt. Naasten moeten dus weten dat ze deze normale reacties moeten nalaten. De meeste mensen met het PBA geven aan dat er, wanneer het gedrag optreedt, geen aandacht aan moet worden besteed. Het huilen of lachen stopt dan meestal vanzelf. Soms werkt het beter om even weg te gaan uit de uitlokkende situatie.
Naast genoemde opties is het ook mogelijk om de persoon met het PBA strategieën te leren om het huilen en/of lachen te kunnen beïnvloeden. Er is een behandelprotocol ontwikkeld waarbij men o.a. leert om met specifieke technieken de aandacht te verleggen waardoor het huilen of lachen kan worden beperkt of voorkomen. Belangrijk is hierbij dat deze technieken op het juiste moment worden ingezet en beginsignalen door de persoon met het PBA dus op tijd worden herkend. Bij ernstige vormen van het PBA kan door een arts medicatie worden voorgeschreven (SSRI’s) om de symptomen te verminderen.

Bronnen:
– Gillespie DC, Cadden AP, Lees R, West RM, Broomfield NM. Prevalence of Pseudobulbar
Affect following Stroke: A Systematic Review and   Meta-Analysis. J Stroke Cerebrovasc Dis.
2016 Mar;25(3):688-94. doi: 10.1016/j.jstrokecerebrovasdis.2015.11.038. Epub 2016 Jan
5. PMID: 26776437.
– Girotra T, Lowe F, Feng W. Pseudobulbar affect after stroke: a narrative review. Top Stroke
Rehabil. 2018 Sep 13:1-7. doi: 10.1080/10749357.2018.1499300. Epub ahead of print.
PMID: 30213256.
– Nabizadeh F, Nikfarjam M, Azami M, Sharifkazemi H, Sodeifian F. Pseudobulbar affect in
neurodegenerative diseases: A systematic review and meta-analysis. J Clin Neurosci. 2022
Jun;100:100-107. doi: 10.1016/j.jocn.2022.04.009. Epub 2022 Apr 15. PMID: 35436682.
– Handboek Neuropsychotherapie. Smits P. e.a. hoofdstuk 16: Behandeling van dwanghuilen. Uitgeverij Boom 2016.
– Richtlijn Neuropsychiatrische gevolgen na NAH bij volwassenen- Federatie Medisch
specialisten 2017.

Meer neuroweetjes