Niet gemotiveerd, hoezo?

Motivatie is de bereidheid/de wil om een bepaald gedrag/activiteit te ondernemen. Motivatie heeft mede zijn basis in onze hersenen. Dit gedrag kan zowel fysiek als cognitief van aard zijn. Wanneer iemand niet gemotiveerd is om iets te ondernemen, kunnen daar verschillende redenen voor zijn. Er kunnen, al dan niet door hersenbeschadiging, problemen zijn met de algehele alertheid, met stemming en emoties of met het begrip van een situatie. Motivatie kan men opgebouwd denken uit het trias “arousal, emotie, cognitie”, met hun neurale verankering respectievelijk in hersenstam, binnenbrein en buitenbrein.

Arousal
Een te lage alertheid kan het gevolg zijn van vermoeidheid, een troosteloze omgeving, gebruik van medicatie of een beschadiging in de hersenen. Ook hebben lichaamshouding en omgevingstemperatuur effect op alertheid. Tijdens bewegen of in een actieve houding ben je meestal goed wakker. Maar na een uur hardlopen in het bos ben je moe en ga je op de bank liggen en zou je zomaar even in slaap kunnen vallen. Als dan de bel gaat kan je het nauwelijks opbrengen om de voordeur open te doen. Combinaties van deze factoren versterken elkaar uiteraard. Een hersensysteem dat een belangrijke bijdrage levert aan alertheid is het Ascenderende Reticulaire Activerende Systeem (ARAS) dat zijn oorsprong heeft in de hersenstam. Het ARAS kan vergeleken worden met een soort generator die stroom levert en kan worden ‘aangezet’ door omgevingsprikkels (de telefoon gaat) of vanuit de eigen wil (‘ik moet de tandarts nog bellen’). Kortom: een randvoorwaarde om tot handelen te komen is “wakker zijn”.

Logisch dat iemand die niet goed wakker is, niet of nauwelijks tot actie komt.

Emotie
Emotie zorgt er voor dat mensen ‘warmlopen’ om iets te ondernemen: je gaat boodschappen halen om je honger te stillen of voor het gezellige etentje met vrienden, je gaat een muziekstuk oefenen omdat je oefenen leuk vindt en omdat je weet dat je dit muziekstuk dan aan anderen kan laten horen. Als je iets niet leuk vind, als je er niet warm voor loopt of enthousiast voor bent, ben je ook niet gemotiveerd om je best te doen. Sommige dingen zijn voor iemand misschien saai: de geschiedenisles, vingeroefeningen, oefenen op een hometrainer.

Waarom zou je je inspannen voor iets wat je helemaal niet leuk vindt?

Hersendelen die emotie reguleren kunnen beschadigd raken, met als gevolg dat de motivatie om iets te ondernemen verminderd of afwezig is. Het betreft vooral mediaal gelegen hersengebieden: delen van het limbische systeem en mediale delen van de prefrontale schors. Wanneer emotionele vlakheid de oorzaak is van het feit dat iemand niets meer onderneemt, spreekt men van apathie (emotionele vlakheid) of anhedonie (niet meer kunnen ervaren van vreugde).

Cognitie
Begrijpen waar iets voor dient maakt dat we gemotiveerd kunnen zijn iets te ondernemen. Mensen kunnen stoppen met roken en meer gaan bewegen omdat ze begrijpen dat dit een positief effect op hun gezondheid heeft. Wanneer je weet dat een actieve revalidatie je herstel bevordert werk je goed mee tijdens de therapie en pas je het geleerde ook toe buiten de therapie. Door de hersenbeschadiging kan begrip van en inzicht in een situatie kan verminderd of afwezig zijn. Een extreme vorm hiervan is ziekte-ontkenning, ook wel nosoagnosie genoemd (nosos = ziekte; agnosie = niet erkennen).  Wanneer je niet snapt welke problemen er spelen, zul je ook niet geneigd zijn hier iets aan te doen.

Waarom zou je oefenen als je het nut van die oefeningen niet inziet of als er volgens jou niks aan de hand is?

Niet gemotiveerd?
Er kunnen dus allerlei factoren meespelen die maken dat ‘motivatie’ en daarmee het initiatief om in actie te komen is verminderd. Een gebrekkige motivatie kan dus terug te voeren zijn op een verminderde arousal, een emotionele vlakheid of een beperkt ziekte-inzicht. Men kan zich daarom afvragen of het wel voldoende informatief is wanneer men een patiënt ‘niet-gemotiveerd’ noemt. Beter om concreet te benoemen welke component van de motivatie het betreft:

  • De patiënt knikkebolt of slikt zware medicijnen
  • De patiënt vindt het saai in het verpleeghuis en ontleent geen plezier aan de oefeningen
  • De patiënt vindt al die therapie flauwekul en zegt overmorgen naar huis te gaan

Als je dit weet, kan je er gericht iets aan doen.

Meer weten over motivatie en het brein en de gevolgen van hersenbeschadiging? Klik hier voor meer informatie.

Meer neuroweetjes