Neuro-psychologie en Agressie bij gedetineerden

Wat drijft de mens tot geweld en (hoe) kunnen we dat verklaren vanuit de werking van het brein? En, kan kennis hierover bijdragen aan behandelmethodes om gewelddadig en crimineel gedrag te verminderen? Al sinds jaar en dag zijn neurowetenschappers geïntrigeerd door het ‘criminele brein’. Dit leidde tot op heden al tot veel relevante onderzoeksbevindingen, maar veel is ook nog onbekend.

In het proefschrift van dr. Niki Kuin worden de resultaten beschreven van het onderzoek dat zij verrichtte bij mannelijke gedetineerden in de Nederlandse gevangenis. Daarbij werd onder andere gekeken naar de relatie tussen agressie en enkele neuropsychologische processen die nodig zijn om goed te kunnen functioneren in sociale interacties (‘sociale cognitie’ genoemd). De mate van agressie werd bepaald op basis van 1) zelfrapportagevragenlijsten, 2) het aantal veroordelingen voor geweldsdelicten en 3) gestructureerde observaties door gevangenispersoneel. Hoewel in haar onderzoek bleek dat gedetineerden ten opzichte van personen zonder strafblad beduidend slechter presteren op het gebied van de executieve functies, werd er weinig samenhang gevonden tussen agressie bij gedetineerden en executieve functies of risicovolle besluitvorming. Wel waren er voorlopige bevindingen die erop wijzen dat de verhouding tussen testosteron en cortisol, gemeten in het speeksel van de gedetineerden, samenhangt met agressie enerzijds en risicovolle besluitvorming anderzijds.

Opvallend was verder dat bij de onderzochte gedetineerden sprake leek van een hoge prevalentie van licht traumatisch hersenletsel; 55.6% van hen rapporteerde eens of meermaals in hun leven dergelijk letsel opgelopen te hebben. Bovendien rapporteerden de gedetineerden met letsel meer agressie dan gedetineerden zonder letsel.

Tenslotte onderzocht Niki of gedetineerden met een hogere mate van agressie geneigd zijn om gezichtsuitdrukkingen van anderen sneller als ‘boos’ waar te nemen dan gedetineerden met een lagere mater van agressie. Dit bleek, in tegenstelling tot in eerdere studies, in haar onderzoek niet het geval. Tevens wilde zij weten of deze perceptie positief te beïnvloeden is met een computertraining en of dat leidt tot een afname van agressie, hetgeen getoetst werd in een gerandomiseerde, gecontroleerde interventiestudie. Sommige gedetineerden volgden de echte training, anderen kregen een ‘nep-training’ aangeboden (placebo als het ware), zij wisten niet in welke conditie ze zaten. De training bleek uiterst effectief in het positief beïnvloeden van de waarneming van gezichtsuitdrukkingen en dit effect bleef redelijk stabiel na de training. Dit ging echter niet gepaard met een afname van de eigen agressie.

Dr. Niki Kuin is klinisch neuropsycholoog en is werkzaam als Hoofd Behandeling in het Penitentiair Psychiatrisch Centrum in de Penitentiaire Inrichting Vught. Zij promoveerde op 20-02-2020 aan de Vrije Universiteit te Amsterdam onder begeleiding van prof. dr. Erik Scherder en dr. mr. Erik Masthoff.  Dowload haar proefschrift hier.

Meer neuroweetjes